Schistosoma (przywry krwi) i nowotwory: rak pęcherza moczowego, jelita grubego i wątroby jako następstwo zakażenia pasożytniczego

Schistosoma – pasożyt, przewlekła choroba i ryzyko nowotworzenia

Schistosomatoza należy do najpoważniejszych chorób pasożytniczych na świecie, zarówno pod względem liczby zakażonych osób, jak i długofalowych konsekwencji zdrowotnych. Wywoływana jest przez przywry krwi z rodzaju Schistosoma – pasożyty, których cykl życiowy łączy środowisko wodne, ślimaki słodkowodne oraz człowieka jako żywiciela ostatecznego.

Choć choroba ta nie występuje endemicznie w Europie Środkowej, w tym w Polsce, jej znaczenie nie ogranicza się do krajów tropikalnych. Globalna mobilność sprawia, że schistosomatoza coraz częściej pojawia się w kontekście medycyny podróży, diagnostyki chorób przewlekłych oraz – co szczególnie istotne – badań nad nowotworami indukowanymi przez pasożyty.

Droga zakażenia i charakter choroby

Do zakażenia Schistosoma dochodzi wyłącznie przez kontakt skóry z zakażoną wodą słodką w regionach endemicznych. Larwy pasożyta, tzw. cerkarie, aktywnie przenikają przez nienaruszoną skórę, migrują z krwią i dojrzewają w układzie naczyniowym określonych narządów – zależnie od gatunku.

Choroba rzadko ma charakter ostry. Najczęściej rozwija się powoli i przewlekle, a jej objawy bywają niespecyficzne. To właśnie długotrwałe bytowanie pasożyta oraz odkładanie się jego jaj w tkankach prowadzą do uszkodzeń narządowych, włóknienia, zaburzeń immunologicznych i – w określonych przypadkach – do procesów nowotworowych.

Choroby wywoływane przez Schistosoma

Skutki zakażenia schistosomą są wielonarządowe i zależne od gatunku pasożyta:

• Schistosoma haematobium prowadzi do schistosomatozy układu moczowo-płciowego, powodując przewlekłe zapalenie pęcherza, krwiomocz, zwłóknienie dróg moczowych oraz uszkodzenie nerek.

• Schistosoma mansoni i Schistosoma japonicum lokalizują się głównie w układzie wrotnym, prowadząc do zmian w wątrobie i jelitach, w tym do włóknienia okołowrotnego, nadciśnienia wrotnego oraz przewlekłych dolegliwości jelitowych.

Wspólnym mianownikiem tych postaci choroby jest utrzymujący się stan zapalny, który nie ustępuje samoistnie i może trwać latami.

Schistosoma a nowotwory – udokumentowane i prawdopodobne związki

Schistosomatoza stanowi jeden z najlepiej udokumentowanych przykładów nowotworzenia indukowanego przez pasożyta. Schistosoma haematobium została sklasyfikowana przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako czynnik rakotwórczy grupy 1, co oznacza jednoznacznie potwierdzone działanie kancerogenne u ludzi. Zakażenie tym pasożytem prowadzi do rozwoju raka płaskonabłonkowego pęcherza moczowego. Mechanizm nowotworzenia obejmuje przewlekłe drażnienie nabłonka, odkładanie jaj pasożyta w ścianie pęcherza oraz długotrwały proces zapalno-naprawczy. W przypadku Schistosoma mansoni, mimo braku formalnej klasyfikacji jako czynnika rakotwórczego, coraz więcej danych klinicznych, eksperymentalnych i histopatologicznych wskazuje, że pasożyt ten może predysponować do rozwoju raka wątroby oraz jelita grubego. Badania na modelach zwierzęcych i w hodowlach komórkowych sugerują udział zaburzeń apoptozy, stresu oksydacyjnego oraz zmian regulacji genów w procesie karcynogenezy. Z kolei Schistosoma japonicum od dawna wiązana jest epidemiologicznie z rakiem jelita grubego. Przewlekły stan zapalny wywołany obecnością jaj pasożyta w ścianie jelita prowadzi do zmian dysplastycznych i sprzyja progresji nowotworu. Choć zależność ta wymaga dalszych badań klinicznych, dostępne dane patologiczne i chirurgiczne konsekwentnie wskazują na realny związek przyczynowy.

Schistosomatoza jako model choroby przewlekłej

Znaczenie schistosomatozy wykracza poza samą parazytologię. Choroba ta stanowi model przewlekłego zapalenia prowadzącego do nowotworzenia, ilustrując, w jaki sposób długotrwałe obciążenie immunologiczne i uszkodzenie tkanek mogą inicjować procesy nowotworowe bez udziału klasycznych czynników mutagennych.

W tym sensie schistosomatoza zajmuje istotne miejsce w badaniach nad relacją: infekcja – zapalenie – nowotwór.

Edukacja i profilaktyka – znaczenie globalne

Choć schistosomatoza nie występuje lokalnie w Polsce, edukacja na jej temat ma charakter uniwersalny. Świadomość mechanizmów zakażenia, możliwych powikłań i długofalowych skutków zdrowotnych pozwala na wczesne rozpoznanie choroby u osób podróżujących oraz ograniczenie ryzyka nieodwracalnych zmian narządowych. Jednocześnie należy podkreślić, że choroby pasożytnicze nie znają granic administracyjnych, a współczesna mobilność – podróże turystyczne, wyjazdy zawodowe, misje humanitarne czy migracje – sprawiają, że zakażenia nabyte poza Europą mogą być diagnozowane również w krajach nieendemicznych, w tym w Polsce.

Profilaktyka opiera się na prostych zasadach: unikaniu kontaktu z wodą słodką w rejonach endemicznych, przestrzeganiu zasad higieny oraz świadomym podejściu do zdrowia po powrocie z podróży. W perspektywie globalnej schistosomatoza pozostaje chorobą, której znaczenie wykracza daleko poza granice regionów endemicznych – również w kontekście onkologii.

Rejestracja telefoniczna: 577 888 910

62-500 Konin, Przychodnia Multimed, ul. Wojska Polskiego 33, budynek C

Strona internetowa: www.gabinetmedycynynaturalnej.com

BADANIA NAUKOWE:

1.      von Bülow V, Lichtenberger J, Grevelding CG, Falcone FH, Roeb E, Roderfeld M. Does Schistosoma Mansoni Facilitate Carcinogenesis? Cells. 2021 Aug 4;10(8):1982. doi: 10.3390/cells10081982. PMID: 34440754; PMCID: PMC8393187.

2.      Jain S, Rana M, Choubey P, Kumar S. Schistosoma japonicum Associated Colorectal Cancer and Its Management. Acta Parasitol. 2023 Dec;68(4):723-734. doi: 10.1007/s11686-023-00707-9. Epub 2023 Aug 18. PMID: 37594685.

3.      Jain S. Can Schistosoma japonicum infection cause liver cancer? J Helminthol. 2025 Feb 10;99:e11. doi: 10.1017/S0022149X24000762. PMID: 39924660.

4.      LoVerde PT. Schistosomiasis. Adv Exp Med Biol. 2024;1454:75-105. doi: 10.1007/978-3-031-60121-7_3. PMID: 39008264.