ADHD u dzieci a trauma okołoporodowa – co naprawdę wpływa na uwagę i nadpobudliwość w wieku szkolnym?

Trauma okołoporodowa jako czynnik ryzyka zaburzeń uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci w wieku wczesnoszkolnym – implikacje rozwojowe i perspektywa homeopatii klasycznej

Wprowadzenie

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) jest jednym z najczęściej rozpoznawanych zaburzeń neurorozwojowych wieku dziecięcego, charakteryzującym się trudnościami w zakresie koncentracji uwagi, nadmierną aktywnością ruchową oraz impulsywnością. Dane epidemiologiczne wskazują na utrzymującą się wysoką częstość rozpoznań ADHD w populacji dzieci i młodzieży, przy jednoczesnym znacznym zróżnicowaniu obrazu klinicznego, nasilenia objawów oraz współwystępujących trudności emocjonalnych i behawioralnych (Danielson i wsp., 2024).

W ostatnich latach obserwuje się wyraźne odejście od jednowymiarowego, wyłącznie genetycznego modelu etiologii ADHD na rzecz podejścia wieloczynnikowego, uwzględniającego złożone interakcje pomiędzy predyspozycjami biologicznymi a czynnikami środowiskowymi działającymi na wczesnych etapach rozwoju. Szczególne znaczenie w tym kontekście przypisuje się okresowi prenatalnemu i okołoporodowemu, który stanowi krytyczne okno wrażliwości dla rozwijającego się układu nerwowego dziecka.

Trauma w ciąży i okresie okołoporodowym – definicja i znaczenie kliniczne

Trauma w ciąży obejmuje szerokie spektrum doświadczeń, w tym nagłe zdarzenia losowe (np. wypadki komunikacyjne), powikłania położnicze, jak również silne obciążenia emocjonalne, takie jak żałoba po stracie bliskiej osoby, przewlekły stres czy zagrożenie zdrowia matki lub płodu. Przeglądy kliniczne i badania kohortowe wskazują, że tego rodzaju doświadczenia wiążą się ze zwiększonym ryzykiem niekorzystnych wyników perinatalnych oraz długofalowych konsekwencji neurorozwojowych (Fabricant i wsp., 2021; La Rosa i wsp., 2020).

Mechanizmy leżące u podstaw tych zależności obejmują m.in. aktywację osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), zmiany w regulacji kortyzolu oraz wtórne oddziaływanie na rozwój struktur mózgowych odpowiedzialnych za uwagę, hamowanie reakcji i regulację emocji. Systematyczne przeglądy literatury potwierdzają, że stres – zarówno prenatalny, jak i wczesnodziecięcy – może pełnić rolę mediatora zmian neurobiologicznych obserwowanych u dzieci z ADHD (Koppelmaa i wsp., 2024).

Dowody empiryczne na związek stresu prenatalnego i ADHD

Badania przeglądowe i metaanalityczne wskazują, że czynniki prenatalne, perinatalne i postnatalne – w tym stres emocjonalny matki – istotnie zwiększają ryzyko wystąpienia objawów ADHD u dzieci (Al-Gailani & Al-Kaleel, 2024; Kian i wsp., 2022). Co istotne, wpływ ten nie ogranicza się wyłącznie do ciężkich traum fizycznych. Badania nad nagłymi zdarzeniami stresowymi w ciąży, takimi jak wypadki komunikacyjne, pokazują zwiększoną częstość zaburzeń neurorozwojowych u potomstwa, nawet przy braku bezpośrednich obrażeń płodu (Chang i wsp., 2025; Ahmed & Sakowicz, 2025).

Jednocześnie prace rozwojowe wskazują, że skutki stresu prenatalnego mogą ujawniać się bardzo wcześnie. Tu i wsp. (2021) wykazali, że obciążenia emocjonalne matki – zarówno z okresu jej dzieciństwa, jak i okołoporodowe – korelują z obniżonym poziomem skupienia uwagi u niemowląt już w pierwszych 18 miesiącach życia. Sugeruje to istnienie ciągłości rozwojowej, w której trudności obserwowane w wieku szkolnym nie są zjawiskiem nagłym, lecz mają swoje korzenie w bardzo wczesnych etapach rozwoju.

ADHD jako zaburzenie regulacji, a nie wyłącznie jednostka diagnostyczna

W świetle powyższych danych coraz częściej podkreśla się, że ADHD – szczególnie w postaciach o umiarkowanym nasileniu – może być rozumiane jako zaburzenie regulacji układu nerwowego, a nie wyłącznie jako odrębna, jednorodna jednostka nozologiczna. Na znaczenie środowiska rodzinnego, stylów wychowawczych oraz chronicznego stresu w systemie rodzinnym wskazują również metaanalizy dotyczące czynników rodzinnych i psychospołecznych (Claussen i wsp., 2024).

Takie ujęcie otwiera przestrzeń dla podejść integracyjnych, które – przy zachowaniu standardów opieki medycznej – poszukują metod wspierających regulację emocjonalną i poznawczą dziecka.

Perspektywa homeopatii klasycznej jako podejścia komplementarnego

W tym kontekście interesującym uzupełnieniem rozważań teoretycznych jest perspektywa homeopatii klasycznej, która od ponad dwóch stuleci uwzględnia czynniki etiologiczne, takie jak trauma emocjonalna, żałoba czy szok w czasie ciąży, jako elementy wpływające na późniejsze funkcjonowanie dziecka. Klasyczne źródła Materia Medica (Kent, Phatak, Clarke) opisują obrazy dzieci, u których po prenatalnym obciążeniu emocjonalnym obserwuje się nadpobudliwość, trudności z koncentracją, nadmierną gadatliwość oraz problemy adaptacyjne w środowisku szkolnym. Należy podkreślić, że w ujęciu homeopatii klasycznej nie stosuje się „leczenia ADHD jako diagnozy”, lecz indywidualną ocenę obrazu psychofizycznego dziecka, uwzględniającą jego historię rozwojową, w tym przebieg ciąży i doświadczenia matki. Homeopatia bywa stosowana jako forma regulacyjnego wsparcia, ukierunkowanego na poprawę równowagi emocjonalnej i zdolności adaptacyjnych, zawsze jako podejście komplementarne, a nie alternatywa dla opieki medycznej.

Wnioski i implikacje praktyczne

Zgromadzone dane naukowe jednoznacznie wskazują, że trauma prenatalna i okołoporodowa stanowi istotny czynnik ryzyka trudności uwagi i nadpobudliwości u dzieci, a objawy obserwowane w wieku wczesnoszkolnym mogą być odległym następstwem wczesnych obciążeń stresowych. Integracja wiedzy z zakresu neurobiologii stresu, psychologii rozwojowej oraz obserwacji klinicznych umożliwia bardziej zniuansowane rozumienie ADHD jako zaburzenia regulacji, a nie wyłącznie kategorii diagnostycznej. W tym ujęciu zasadne wydaje się rozważenie indywidualnych, komplementarnych form wsparcia, ukierunkowanych na regulację funkcjonowania dziecka, z poszanowaniem jego historii rozwojowej i rodzinnej. Konsultacja prowadzona w nurcie integracyjnym może stanowić przestrzeń do takiej pogłębionej analizy i doboru adekwatnych form oddziaływania, dostosowanych do konkretnego dziecka i jego kontekstu.

Psychologia dziecięca w podejściu regulacyjnym i relacyjnym – autorska metoda pracy z traumą rozwojową

Psychologia dzieci i młodzieży znajduje się obecnie w punkcie istotnej transformacji paradygmatycznej. Coraz wyraźniej odchodzi się od modeli redukujących trudności dziecka do kategorii objawu lub deficytu wymagającego korekty, na rzecz ujęć relacyjnych i rozwojowych, w których zachowanie dziecka postrzegane jest jako sensowna reakcja adaptacyjna na warunki środowiskowe, w jakich przyszło mu funkcjonować. W tym kontekście dziecko nie jest „problemem do naprawy”, lecz częścią dynamicznego systemu relacyjnego, którego równowaga została naruszona.

Moje autorskie podejście do pracy z dziećmi i rodzinami, osadzone na styku psychologii dziecięcej, psychotraumatologii rozwojowej oraz medycyny komplementarnej, opiera się na trzech kluczowych filarach: bezpieczeństwie, relacji i regulacji. Ramy te znajdują potwierdzenie zarówno w aktualnej wiedzy z zakresu neurobiologii rozwoju, jak i w praktyce klinicznej pracy z dziećmi obciążonymi wczesnymi doświadczeniami stresowymi, w tym traumą prenatalną i okołoporodową.

Podejście to integruje:

• wiedzę o neurobiologicznych mechanizmach regulacji układu nerwowego dziecka,

• rozumienie wpływu wczesnych doświadczeń stresowych na rozwój emocjonalny i poznawczy,

• pracę ukierunkowaną na wzmacnianie zdolności samoregulacji,

• ścisłą współpracę z rodzicami lub opiekunami jako kluczowymi uczestnikami procesu wspierania rozwoju dziecka.

Zamiast koncentrować się wyłącznie na zachowaniach problemowych – takich jak nadpobudliwość, trudności z koncentracją czy impulsywność – uwaga kierowana jest na warunki funkcjonowania dziecka, jego indywidualną wrażliwość oraz zasoby, które mogą zostać wzmocnione. Takie ujęcie pozostaje zbieżne z nowoczesnymi nurtami psychologii rozwojowej i parentingowej, a jednocześnie zachowuje głęboki szacunek dla podmiotowości i niepowtarzalności dziecka.

Wrażliwość na relację i rozwój – perspektywa psychotraumatologii rozwojowej

Dziecko reagujące lękiem, wycofaniem lub nadmiernym pobudzeniem nie jest jedynie nośnikiem objawu, lecz uczestnikiem relacji, w których przyszło mu wzrastać. Psychotraumatologia rozwojowa jednoznacznie wskazuje, że wczesne doświadczenia stresowe – w tym te o charakterze prenatalnym i okołoporodowym – zapisują się w funkcjonowaniu układu nerwowego, wpływając na zdolność regulacji emocji, poczucie bezpieczeństwa oraz sposób reagowania na wymagania środowiska.

Moja praca z dziećmi i rodzinami koncentruje się zatem na:

• odbudowie i wzmacnianiu poczucia bezpieczeństwa dziecka,

• wspieraniu rodziców w rozumieniu neurobiologicznego sensu reakcji dziecka,

• wzmacnianiu więzi i zasobów relacyjnych jako podstawy zdrowego rozwoju.

W perspektywie chrześcijańskiej, która stanowi istotny kontekst aksjologiczny mojego podejścia, dziecko nie jest projektem wymagającym naprawy ani optymalizacji, lecz osobą powierzoną odpowiedzialności dorosłych. Jego rozwój domaga się cierpliwości, uważności oraz mądrego towarzyszenia, które respektuje zarówno granice dziecka, jak i jego wewnętrzny potencjał wzrostu.

Integracja jako realna wartość metody

Realna wartość rynkowa i merytoryczna prezentowanego podejścia nie polega na wąskiej specjalizacji w jednej dziedzinie, lecz na świadomej integracji różnych perspektyw i języków opisu doświadczenia dziecka. Obejmuje ona:

• integrację psychologii rozwojowej, psychotraumatologii i medycyny komplementarnej,

• kompetencję „przekładu” pomiędzy językiem ciała, znaczeniem doświadczeń a wymiarem duchowym,

• tworzenie bezpiecznej przestrzeni wsparcia, wolnej od nadmiernej medykalizacji i patologizacji,

• twórcze połączenie tradycji klasztornej z nowoczesną wiedzą o traumie i regulacji układu nerwowego,

• autorską metodę pracy, zgłoszoną do ochrony prawnej, stanowiącą spójny i rozpoznawalny model wsparcia.

Tak rozumiana integracja odpowiada na aktualne potrzeby rodzin poszukujących podejść całościowych, a jednocześnie bezpiecznych, transparentnych i etycznie osadzonych.

Zapraszam serdecznie na konsultację

Paulina Hańczewska

www.gabinetmedycynynaturalnej.com

Nota formalna

Oferowane spotkania mają charakter towarzyszenia, psychoedukacji, refleksji oraz wsparcia komplementarnego. Nie stanowią psychoterapii, diagnozy ani leczenia w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa.

LITEREATURA NAUKOWA

Al-Gailani L, Al-Kaleel A. The Relationship Between Prenatal, Perinatal, and Postnatal Factors and ADHD: The Role of Nutrition, Diet, and Stress. Dev Psychobiol. 2024 Dec;66(8):e70004. doi: 10.1002/dev.70004. PMID: 39508433.

Tu HF, Skalkidou A, Lindskog M, Gredebäck G. Maternal childhood trauma and perinatal distress are related to infants' focused attention from 6 to 18 months. Sci Rep. 2021 Dec 17;11(1):24190. doi: 10.1038/s41598-021-03568-2. PMID: 34921204; PMCID: PMC8683435.

Chang YH, Chien YW, Chang CH, Chen PL, Lu TH, Yen CF, Chiou HY, Tsai KS, Li CY. Neurodevelopmental disorders in children born to mothers involved in maternal motor vehicle crashes. Pediatr Res. 2025 Apr;97(5):1546-1553. doi: 10.1038/s41390-024-03608-3. Epub 2024 Sep 30. PMID: 39349820.

Ahmed AM, Sakowicz A. Maternal motor vehicle crashes during pregnancy and child neurodevelopment. Pediatr Res. 2025 Apr;97(5):1435-1436. doi: 10.1038/s41390-024-03740-0. Epub 2024 Nov 12. PMID: 39533102; PMCID: PMC12119364.

LA Rosa M, Loaiza S, Zambrano MA, Escobar MF. Trauma in Pregnancy. Clin Obstet Gynecol. 2020 Jun;63(2):447-454. doi: 10.1097/GRF.0000000000000531. PMID: 32195682.

Downing J, Sjeklocha L. Trauma in Pregnancy. Emerg Med Clin North Am. 2023 May;41(2):223-245. doi: 10.1016/j.emc.2022.12.001. PMID: 37024160.

Fabricant SP, Greiner KS, Caughey AB. Trauma in pregnancy and severe adverse perinatal outcomes. J Matern Fetal Neonatal Med. 2021 Sep;34(18):3070-3074. doi: 10.1080/14767058.2019.1678129. Epub 2019 Oct 17. PMID: 31619114.

Koppelmaa K, Yde Ohki CM, Walter NM, Walitza S, Grünblatt E. Stress as a mediator of brain alterations in attention-deficit hyperactivity disorder: A systematic review. Compr Psychiatry. 2024 Apr;130:152454. doi: 10.1016/j.comppsych.2024.152454. Epub 2024 Jan 22. PMID: 38281339.

Danielson ML, Claussen AH, Bitsko RH, Katz SM, Newsome K, Blumberg SJ, Kogan MD, Ghandour R. ADHD Prevalence Among U.S. Children and Adolescents in 2022: Diagnosis, Severity, Co-Occurring Disorders, and Treatment. J Clin Child Adolesc Psychol. 2024 May-Jun;53(3):343-360. doi: 10.1080/15374416.2024.2335625. Epub 2024 May 22. PMID: 38778436; PMCID: PMC11334226.

Kian N, Samieefar N, Rezaei N. Prenatal risk factors and genetic causes of ADHD in children. World J Pediatr. 2022 May;18(5):308-319. doi: 10.1007/s12519-022-00524-6. Epub 2022 Mar 2. PMID: 35235183.

Claussen AH, Holbrook JR, Hutchins HJ, Robinson LR, Bloomfield J, Meng L, Bitsko RH, O'Masta B, Cerles A, Maher B, Rush M, Kaminski JW. All in the Family? A Systematic Review and Meta-analysis of Parenting and Family Environment as Risk Factors for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) in Children. Prev Sci. 2024 May;25(Suppl 2):249-271. doi: 10.1007/s11121-022-01358-4. Epub 2022 Apr 19. PMID: 35438451; PMCID: PMC9017071.