GABINET MEDYCYNY NATURALNEJ

Medycyna tradycyjna zyskuje międzynarodowe znaczenie

14 maja 2025 r. WHO przedstawiła 16-stronicowy projekt Globalnej strategii dotyczącej medycyny tradycyjnej na lata 2025–2034, przygotowany na 78. Światowe Zgromadzenie Zdrowia. Dokument wskazuje na potrzebę rozwijania medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej poprzez badania naukowe, ocenę bezpieczeństwa i skuteczności, odpowiednie regulacje oraz odpowiedzialne włączanie sprawdzonych metod do systemów ochrony zdrowia.

​

Kolejny ważny krok nastąpił 23–24 lipca 2026 r. podczas 16. Spotkania Ministrów Zdrowia BRICS w Chandigarh w Indiach. Po raz pierwszy w deklaracji ministerialnej zamieszczono osobny rozdział poświęcony medycynie tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej oraz poparto utworzenie specjalnej grupy roboczej ekspertów do spraw TCIM. 27 lipca 2026 r. WHO określiła to wydarzenie jako najważniejsze dotychczas polityczne uznanie medycyny tradycyjnej w historii współpracy zdrowotnej BRICS.

​

Oba wydarzenia pokazują, że medycyna tradycyjna przestaje być postrzegana wyłącznie jako dziedzictwo poszczególnych kultur. Staje się coraz wyraźniej uznawanym obszarem międzynarodowych badań, regulacji i współpracy, który może wspierać bardziej całościowe, spersonalizowane i skoncentrowane na człowieku podejście do zdrowia.

​

Medycyna tradycyjna, komplementarna i integracyjna w perspektywie WHO

Utworzenie przez Światową Organizację Zdrowia Globalnego Centrum Medycyny Tradycyjnej w Jamnagar w Indiach stanowi wyraz rosnącego zainteresowania wiedzą i praktykami medycznymi rozwijanymi przez stulecia w różnych kręgach kulturowych. Zadaniem Centrum jest wspieranie badań naukowych, gromadzenie wiarygodnych danych, rozwijanie standardów oraz tworzenie podstaw do bezpiecznego i odpowiedzialnego wykorzystywania medycyny tradycyjnej we współczesnych systemach ochrony zdrowia.

Znaczenie tej inicjatywy należy rozpatrywać w szerszym kontekście wyzwań XXI wieku. Konflikty geopolityczne, kryzysy gospodarcze, degradacja środowiska, zmiany klimatyczne, pandemie oraz narastające nierówności społeczne ujawniają ograniczenia modelu opieki skoncentrowanego wyłącznie na rozpoznawaniu i leczeniu już rozwiniętych chorób. Współczesna refleksja nad zdrowiem wymaga uwzględnienia także jego społecznych, ekonomicznych, kulturowych i środowiskowych uwarunkowań. Zdrowie nie może być zatem rozumiane jedynie jako rezultat interwencji medycznej. Jest ono kształtowane przez warunki życia, jakość środowiska, sposób odżywiania, relacje społeczne, bezpieczeństwo ekonomiczne, dostęp do edukacji, profilaktykę oraz możliwość korzystania z odpowiedniej opieki. Takie ujęcie pozostaje zgodne z ideą zrównoważonego rozwoju, która łączy dobrostan człowieka z kondycją społeczeństwa i środowiska naturalnego. Szczególnym wyzwaniem pozostają choroby zakaźne oraz narastająca oporność drobnoustrojów na środki przeciwdrobnoustrojowe. Antybiotyki są niezbędnymi lekami w terapii wielu zakażeń bakteryjnych, jednak ich niewłaściwe lub nadmierne stosowanie przyczynia się do rozwoju antybiotykooporności. Z tego względu konieczne jest zarówno racjonalne wykorzystywanie dostępnych terapii, jak i prowadzenie badań nad nowymi metodami profilaktycznymi i leczniczymi. Poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań powinno jednak zawsze opierać się na ocenie jakości, skuteczności i bezpieczeństwa.

​

Medycyna tradycyjna jest praktykowana w różnych formach w większości państw świata. Nie stanowi jednego, jednolitego systemu, lecz obejmuje wiele odmiennych tradycji, teorii, metod i praktyk wywodzących się z konkretnych kultur oraz doświadczeń historycznych. Światowa Organizacja Zdrowia definiuje medycynę tradycyjną jako wiedzę, umiejętności i praktyki oparte na teoriach, przekonaniach i doświadczeniach właściwych różnym kulturom, stosowane w celu utrzymania zdrowia, zapobiegania chorobom, rozpoznawania ich oraz wspierania leczenia zaburzeń fizycznych i psychicznych. W szerszym ujęciu medycyna tradycyjna obejmuje zarówno skodyfikowane systemy posiadające własne piśmiennictwo, zasady kształcenia i uporządkowane metody postępowania, jak i praktyki przekazywane ustnie, rozwijane w społecznościach lokalnych. Systemy te powstały przed rozwojem współczesnej biomedycyny lub niezależnie od niej, a obecnie mogą podlegać dalszej analizie i ewolucji wraz z rozwojem wiedzy naukowej. Charakterystyczną cechą wielu tradycyjnych systemów medycznych jest całościowe spojrzenie na człowieka, uwzględniające wzajemne relacje pomiędzy ciałem, psychiką, stylem życia, wspólnotą i środowiskiem. Często wykorzystują one również substancje pochodzenia naturalnego oraz zindywidualizowane sposoby wspierania zdrowia. Samo naturalne pochodzenie metody lub preparatu nie przesądza jednak o jego skuteczności ani bezpieczeństwie. Z tego powodu WHO podkreśla potrzebę prowadzenia badań, kontroli jakości, odpowiednich regulacji oraz monitorowania możliwych działań niepożądanych.

​

Medycyna komplementarna odnosi się do praktyk zdrowotnych, które nie należą do głównego nurtu medycyny danego państwa, lecz są stosowane jako jego uzupełnienie. Nie powinna być utożsamiana z rezygnacją z leczenia konwencjonalnego. Jej właściwe miejsce polega na wspieraniu opieki nad człowiekiem tam, gdzie istnieją wystarczające podstawy dotyczące bezpieczeństwa, jakości i możliwych korzyści.

​

Medycyna integracyjna jest natomiast interdyscyplinarnym podejściem do zdrowia i dobrostanu, łączącym wiedzę oraz praktyki biomedyczne z odpowiednio ocenionymi metodami tradycyjnymi lub komplementarnymi. Integracja nie oznacza bezkrytycznego zestawiania różnych terapii. Wymaga ich świadomego koordynowania, uwzględniania dostępnych dowodów naukowych, kompetencji osób udzielających świadczeń, potrzeb konkretnego człowieka oraz ryzyka interakcji i działań niepożądanych.

​

Istotną częścią medycyny tradycyjnej pozostaje medycyna ziołowa. Według terminologii WHO leki ziołowe obejmują zioła, materiały zielarskie, preparaty ziołowe oraz gotowe produkty zawierające jako składniki aktywne części roślin, inne substancje roślinne albo ich połączenia. Produkty te wymagają właściwej identyfikacji surowca, standaryzacji, kontroli jakości oraz oceny bezpieczeństwa, zwłaszcza gdy są stosowane równocześnie z lekami.

​

Przyszłość ochrony zdrowia nie powinna zatem polegać na przeciwstawianiu medycyny konwencjonalnej tradycyjnej ani na prostym zastępowaniu jednego systemu drugim. Bardziej uzasadnionym kierunkiem jest odpowiedzialna współpraca, w której metody o potwierdzonej jakości i bezpieczeństwie mogą być wykorzystywane w sposób skoordynowany, przejrzysty i dostosowany do potrzeb człowieka. W takim modelu osoba korzystająca z opieki nie pozostaje biernym odbiorcą procedur, lecz staje się świadomym uczestnikiem procesu dbania o zdrowie. Współpraca z lekarzami i innymi odpowiednio przygotowanymi specjalistami obejmuje nie tylko leczenie chorób, lecz również profilaktykę, edukację zdrowotną, wzmacnianie dobrostanu oraz kształtowanie warunków sprzyjających zdrowiu.

Dopiero takie podejście pozwala korzystać z dziedzictwa wielu kultur, nie rezygnując jednocześnie ze standardów współczesnej nauki, odpowiedzialności zawodowej i ochrony osoby korzystającej z opieki.

​

16. Spotkanie Ministrów Zdrowia BRICS, które odbyło się w Chandigarh w Indiach w dniach 23–24 lipca 2026 r., przyniosło najważniejsze polityczne uznanie medycyny tradycyjnej w historii współpracy zdrowotnej BRICS. Po raz pierwszy w Deklaracji Ministrów Zdrowia znalazł się osobny rozdział poświęcony medycynie tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej — TCIM. Dokument popiera również utworzenie nowej grupy roboczej ekspertów BRICS w tej dziedzinie, której zadaniem będzie rozwijanie dialogu, współpracy i wymiany doświadczeń między państwami członkowskimi. Deklaracja Ministrów Zdrowia przedstawia ambitny program badań nad TCIM oraz tworzenia podstaw naukowych dla jej stosowania. Obejmuje on wspólne, wielonarodowe badania, wymianę metodologii naukowych i doświadczeń badawczych, dokumentowanie najlepszych praktyk, a także inicjatywy ukierunkowane na walidację kliniczną i gromadzenie dowodów naukowych. Dokument zachęca ponadto do współpracy w zakresie jakości, bezpieczeństwa, oceny toksyczności i nadzoru nad działaniami niepożądanymi, uznając jednocześnie wartość różnorodnych systemów wiedzy i tradycyjnych praktyk zdrowotnych. Państwa członkowskie są również zachęcane do rejestrowania badań klinicznych dotyczących TCIM w rejestrach uznawanych przez WHO, w tym w Międzynarodowym Rejestrze Badań Klinicznych Medycyny Tradycyjnej WHO. 

 

Szczególnie przyszłościowym elementem porozumienia jest silny nacisk na innowacje cyfrowe. Państwa BRICS zadeklarowały współpracę w zakresie cyfrowych platform wiedzy, repozytoriów i baz danych dotyczących TCIM, w tym udział w inicjatywach takich jak Globalna Biblioteka Medycyny Tradycyjnej WHO. Deklaracja wspiera także wymianę doświadczeń dotyczących interoperacyjności, cyfrowych mechanizmów udostępniania wiedzy oraz zastosowania nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, w badaniach, edukacji i świadczeniu opieki zdrowotnej w obszarze TCIM.

​

Rezultaty spotkania wzmacniają również rosnącą współpracę pomiędzy BRICS a Globalnym Centrum Medycyny Tradycyjnej WHO, które stało się ważną międzynarodową platformą rozwoju badań, budowania kompetencji i współpracy międzynarodowej w dziedzinie medycyny tradycyjnej. Powiązanie współpracy BRICS z celami Globalnej strategii WHO dotyczącej medycyny tradycyjnej na lata 2025–2034 wzmacnia światowe ramy wspierające bezpieczne, skuteczne i oparte na dowodach stosowanie medycyny tradycyjnej.

​

Szczyt BRICS w 2026 r. odbędzie się w Nowym Delhi w dniach 12–13 września, pod przewodnictwem premiera Indii Narendry Modiego. BRICS skupia jedenaście dużych gospodarek wschodzących i państw rozwijających się: Brazylię, Chiny, Egipt, Etiopię, Indie, Indonezję, Iran, Rosję, Arabię Saudyjską, Republikę Południowej Afryki oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie. Organizacja stanowi platformę konsultacji i współpracy w sprawach o znaczeniu globalnym i regionalnym. W 2025 r. do BRICS jako państwa partnerskie dołączyły: Białoruś, Boliwia, Kuba, Kazachstan, Malezja, Nigeria, Tajlandia, Uganda, Uzbekistan i Wietnam.

​