Dlaczego nie umiemy przyjąć dobra? Wdzięczność między psychologią traumy a Biblią

Paulina Hańczewska
4 sty
6 minut(y) czytania

Wdzięczność jest dziś słowem lekkim. Pojawia się w poradnikach, aplikacjach, mediach społecznościowych. Towarzyszy porankom z notesem i wieczorom z afirmacją. Ma poprawiać nastrój, regulować emocje, pomagać „wrócić do równowagi”. W tej narracji wdzięczność jest techniką. Narzędziem do tego, by poczuć się lepiej w świecie, który coraz rzadziej daje poczucie bezpieczeństwa.

Biblia używa tego samego słowa — i mówi o zupełnie innej rzeczywistości.

Bo w Piśmie Świętym wdzięczność nie jest dodatkiem do życia wewnętrznego. Jest odpowiedzią relacyjną, od której zależy los daru. I właśnie w tym miejscu psychologia oraz teologia spotykają się nie w sprzeczności, lecz w napięciu, które odsłania prawdę o człowieku.

Wdzięczność jako mechanizm psychiczny

Psychologia opisuje wdzięczność jako zdolność do rozpoznania dobra i przyjęcia go do własnego doświadczenia. To nie jest oczywiste. Przyjęcie dobra wymaga poczucia bezpieczeństwa, kontaktu z emocją, zgody na zależność. Człowiek, który żyje w chronicznym napięciu, lęku lub wewnętrznym zamrożeniu, może obiektywnie otrzymać wiele — a subiektywnie nie być w stanie tego przyjąć.

W psychotraumatologii to zjawisko jest dobrze znane. Umysł i ciało, które nauczyły się chronić przed bólem, często reagują na dar tak samo jak na zagrożenie: dystansem, kontrolą, wycofaniem. Nie dlatego, że dar jest zły, lecz dlatego, że przyjęcie go oznacza ryzyko. Wdzięczność w takim stanie bywa niemożliwa — nie z braku dobrej woli, lecz z powodu lęku. Psychologia nazywa to mechanizmem obronnym. Opisuje, jak człowiek „zamyka obieg”, by przetrwać. I w tym miejscu zatrzymuje się jej język. Dalej zaczyna się pytanie o sens.

Biblia zna ten mechanizm z niezwykłą precyzją. W przypowieści o talentach sługa nie niszczy daru. Nie marnuje go. On go zabezpiecza. Zakopuje. I wypowiada zdanie, które brzmi jak kliniczny opis reakcji lękowej:

„Bałem się więc i poszedłem, i ukryłem twój talent w ziemi” Mt 25:25.

To nie bunt ani zła wola. To lęk. A jednak konsekwencja jest radykalna. Dar zostaje odebrany. Jezus wypowiada słowa, które burzą każdą naiwną wizję duchowości:

„Każdemu bowiem, kto ma, będzie dane i będzie miał obficie; a temu, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma” Mt 25:29

Teologia nazywa to ostrzej niż psychologia. Tam, gdzie psychologia mówi o zablokowanych zasobach, Biblia mówi o ich utracie. Nie jako karze, lecz jako skutku zerwanej relacji. Dar, który nie zostaje przyjęty w odpowiedzi, nie pozostaje neutralny.

Apostoł Paweł ujmuje ten proces jeszcze dobitniej, pokazując, że niewdzięczność nie jest drobnym uchybieniem, lecz początkiem rozpadu:

„Ponieważ, poznawszy Boga, nie uwielbili go jako Boga ani nie byli wdzięczni, lecz znikczemnieli w swoich myślach, a ich nierozumne serce zostało pogrążone w ciemności” Rz 1:21

To zdanie nie opisuje ludzi pozbawionych darów. Przeciwnie — opisuje tych, którzy poznali, otrzymali, doświadczyli, a mimo to nie odpowiedzieli. Psychologia powiedziałaby: kontakt został przerwany. Biblia mówi: relacja się rozpadła.

Ten sam motyw powraca w historii dziesięciu trędowatych. Wszyscy zostają uzdrowieni. Tylko jeden wraca. Jezus nie cofa daru pozostałym, ale zadaje pytanie, które brzmi jak diagnoza relacyjna:

„Czyż nie dziesięciu zostało oczyszczonych? A gdzie jest dziewięciu?” Łk 17:17

Dar został przyjęty instrumentalnie. Zadziałał. Ale tylko powrót — czyli wdzięczność — otworzył coś więcej. Do tego jednego Jezus mówi:

„Wstań, idź, twoja wiara cię uzdrowiła” Łk 17:19

Jakby uzdrowienie bez relacji było jeszcze niepełne.

Stary Testament idzie jeszcze dalej. Ostrzega przed momentem, w którym dar staje się oczywistością. Gdy ziemia rodzi, domy są pełne, a serce przestaje pamiętać.

„Strzeż się, abyś nie zapomniał PANA, swego Boga” Pwt 8:11

Bo zapomnienie nie zaczyna się od buntu. Zaczyna się od przyzwyczajenia.

Historia Saula pokazuje, że dar władzy, namaszczenia i mocy może zostać cofnięty, gdy nie jest niesiony w relacji i posłuszeństwie:

„Ponieważ odrzuciłeś słowo PANA, On też odrzucił cię jako króla” 1 Sm 15:23

A chwilę później:„Duch PANA odstąpił od Saula” (1 Sm 16:14).

Psychologia nazwałaby to utratą wewnętrznego oparcia. Biblia nazywa to wprost: odejściem daru.

W tym świetle pytanie o niespełnione plany nabiera innego ciężaru. Niektóre drogi nie zamykają się dlatego, że człowiek zrobił coś źle. Zamykają się dlatego, że wcześniejsze dary nie zostały przyjęte w odpowiedzi. Zostały zakopane z lęku. Przyjęte bez relacji. Zatrzymane na poziomie przetrwania. Psychologia mówi wówczas o zatrzymaniu rozwoju. Teologia — o cofnięciu błogosławieństwa. Obie mówią o tym samym skutku: przyszłość nie ma na czym się oprzeć.

Wdzięczność w Biblii nie jest emocją. Jest wiernością w działaniu.

„Kto jest wierny w najmniejszym, i w wielkim jest wierny” Łk 16:10

Dlatego biblijna wizja wdzięczności jest tak niewygodna. Nie pozwala zatrzymać się na poziomie samopoczucia. Łączy psychologiczną prawdę o lęku z teologiczną prawdą o odpowiedzialności. Pokazuje, że brak wdzięczności nie jest błahostką, lecz cichą utratą przyszłości. Wdzięczność nie gwarantuje sukcesu. Ale jej brak sprawia, że dar nie ma gdzie się zakorzenić. I dlatego Biblia kończy nie wyjaśnieniem, lecz wezwaniem:

„Jeśli kto ma uszy do słuchania, niech słucha” Mt 11:15

Biblijna perspektywa daru

Biblia nie ignoruje lęku. Przeciwnie — nadaje mu imię. „Bałem się” — mówi sługa z przypowieści o talentach. Nie był nieuczciwy. Nie roztrwonił tego, co otrzymał. Zabezpieczył dar. Zakopał go. Zachował w nienaruszonym stanie. A jednak stracił wszystko. To jedno z najbardziej niepokojących miejsc Ewangelii, bo pokazuje, że dar nieużyty nie jest neutralny. Dar, który nie zostaje przyjęty w relacji, nie trwa. Nie dlatego, że Bóg jest surowy, lecz dlatego, że dar żyje tylko w odpowiedzi.

Teologia nazywa to ostrzej niż psychologia. Tam, gdzie psychologia mówi o zablokowaniu zasobów, Biblia mówi o ich utracie. To nie są dwa różne zjawiska. To dwa języki opisu tej samej rzeczywistości.

Trauma, lęk i „zakopany talent”

Jeśli spojrzeć na przypowieść o talentach przez pryzmat psychotraumatologii, obraz staje się uderzająco współczesny. Sługa nie ryzykuje. Nie ufa. Nie wchodzi w relację. Woli kontrolę i minimalizację strat. Dokładnie tak działa umysł, który nauczył się, że świat nie jest bezpieczny. Psychologia mówi: lęk zamyka przepływ. Biblia mówi: lęk bez odpowiedzi niszczy relację. Obie perspektywy nie wykluczają się. Jedna opisuje mechanizm, druga — konsekwencję. W tym sensie teologia nie zaprzecza psychologii, lecz ją dopełnia, pokazując, że długotrwałe zamknięcie nie tylko chroni przed bólem, ale też odbiera przyszłość darowi.

Wdzięczność jako zdolność relacyjna

To punkt, w którym integracja obu dziedzin staje się najpełniejsza. Psychologia widzi wdzięczność jako funkcję zdolności do relacji. Człowiek, który nie potrafi być w relacji — z sobą, z innymi, ze światem — nie potrafi też być wdzięczny. Teologia mówi to samo, używając innego języka: wdzięczność jest odpowiedzią na relację z Bogiem.

Jeśli relacja jest zerwana:

psychologicznie — pojawia się zamrożenie i brak przepływu,
teologicznie — dar traci żywotność.

To nie kara. To konsekwencja. Dar nie może istnieć w próżni.

Dziesięciu trędowatych i jeden powrót

Historia dziesięciu trędowatych odsłania jeszcze jeden wymiar. Wszyscy zostali uzdrowieni. Tylko jeden wrócił. Jezus nie cofnął daru pozostałym. Ale zadał pytanie, które brzmi jak diagnoza relacyjna: „Gdzie jest dziewięciu?”.

Psychologia powiedziałaby: dar został przyjęty instrumentalnie. Zadziałał, ale nie został włączony w relację. Teologia dodaje: tylko powrót — czyli wdzięczność — otwiera drogę dalej. Uzdrowienie bez relacji nie staje się pełnią.

Dlaczego plany się nie spełniają

Współczesny człowiek, gdy coś się nie udaje, szuka przyczyn w strategii, kompetencjach, okolicznościach. Psychologia podpowiada: być może zabrakło zasobów lub bezpieczeństwa. Biblia idzie krok dalej i stawia trudne pytanie: co stało się z darami, które już zostały dane?

Niektóre drogi zamykają się nie dlatego, że popełniliśmy błąd, lecz dlatego, że wcześniej nie odpowiedzieliśmy na dar. Zlekceważyliśmy go. Zakopaliśmy z lęku. Przyjęliśmy bez relacji. Psychologia mówi wówczas o zatrzymaniu rozwoju. Teologia — o cofnięciu błogosławieństwa. Obie mówią o tym samym skutku: przyszłość nie ma na czym się oprzeć.

Między samopoczuciem a wiernością

Współczesny świat pyta: „czy dziś czujesz wdzięczność?”.

Psychologia pyta: „czy jesteś zdolny przyjąć dobro?”.

Biblia pyta najostrzej: „co zrobiłeś z tym, co otrzymałeś?”.

Wdzięczność nie jest tu emocją ani techniką. Jest postawą, która pozwala darowi żyć. Bez niej nawet największy potencjał zamienia się w ciężar albo wspomnienie.

I być może dlatego biblijna wizja wdzięczności jest tak niewygodna. Bo nie pozwala zatrzymać się na poziomie samopoczucia. Bo łączy psychologiczną prawdę o lęku z teologiczną prawdą o odpowiedzialności. Bo pokazuje, że brak wdzięczności nie jest drobnym uchybieniem, lecz cichą utratą przyszłości.

Wdzięczność nie gwarantuje sukcesu. jej brak sprawia, że dar nie ma gdzie się zakorzenić. To nie jest banał. To jedno z najpoważniejszych ostrzeżeń, jakie Biblia kieruje do człowieka — i jedno z tych, które psychologia potrafi dziś opisać, lecz nie unieważnić.

Wdzięczność jako punkt wyjścia do pracy nad sobą

Jeśli ten tekst porusza coś osobistego — jeśli pojawia się myśl, że niektóre dary zostały kiedyś „zakopane” z lęku, a nie z braku dobrej woli — istnieje przestrzeń, by się temu bezpiecznie przyjrzeć.

W ramach autorskiej metody Derekh Emet™ prowadzę indywidualne konsultacje i sesje wsparcia, które łączą perspektywę psychotraumatologiczną z refleksją teologiczną. Jest to uważna praca nad zrozumieniem przyczyn określonych reakcji, wzorców i sposobów przeżywania relacji, darów oraz własnej historii.

To proces dla osób, które:

chcą lepiej rozumieć swoje reakcje i mechanizmy ochronne,
doświadczają wewnętrznego zatrzymania mimo realnych zasobów,
poszukują spójności między sferą psychiczną a duchową.

Sesje mają charakter konsultacyjny i rozwojowy. Nie stanowią świadczeń medycznych ani psychoterapii w rozumieniu systemu ochrony zdrowia. Są przestrzenią pogłębionej rozmowy, refleksji i integracji doświadczeń — w tempie dostosowanym do osoby.

Jeśli Pani / Pan rozpoznaje w sobie gotowość do takiej pracy, informacje organizacyjne dotyczące konsultacji znajdują się na stronie www.gabinetmedycynynaturalnej.com