Autyzm i medycyna komplementarna - podejście integracyjne

AUTYZM

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) to heterogeniczna grupa złożonych, biologicznie uwarunkowanych zaburzeń neurorozwojowych, które zwykle ujawniają się w ciągu pierwszych trzech lat życia. Uważa się, że wiele czynników genetycznych i środowiskowych przyczynia się do rozwoju tego zaburzenia, które w większości przypadków ma charakter przewlekły i nieuleczalny.

Osoby z ASD charakteryzują się deficytami w komunikacji werbalnej i niewerbalnej, trudnościami w interakcjach społecznych oraz obecnością licznych zaburzeń neurobehawioralnych i poznawczych. Objawy mogą obejmować:

• problemy społeczno-komunikacyjne,

• nadpobudliwość psychoruchową z deficytem uwagi,

• zaburzenia mowy,

• napady padaczkowe,

• niepełnosprawność intelektualną,

• współwystępowanie takich schorzeń, jak zespół łamliwego chromosomu X czy stwardnienie guzowate.

Dodatkowo część dzieci doświadcza zaburzeń psychicznych, m.in. lęku i depresji.

Epidemiologia

Częstość występowania autyzmu dramatycznie wzrosła w ciągu ostatnich dwóch dekad. Przyczyny tego wzrostu pozostają niejasne, choć zwraca się uwagę na lepszą diagnostykę, zmiany kryteriów rozpoznawania oraz możliwe czynniki środowiskowe.

Na podstawie szacunków Centers for Disease Control and Prevention’s Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network u około 1 na 44 dzieci zdiagnozowano zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD). Częstość występowania autyzmu jest ponad czterokrotnie większa wśród chłopców niż dziewcząt i zwykle współwystępuje z innymi zaburzeniami, takimi jak padaczka, depresja, lęk, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), a także z trudnymi zachowaniami, w tym problemami ze snem i samookaleczeniami.

Osoby autystyczne mają atypowe deficyty poznawcze, takie jak: zaburzenia poznania społecznego i percepcji, dysfunkcje funkcji wykonawczych oraz nietypową percepcję i przetwarzanie informacji. Cechy te wynikają z odmiennych procesów neurorozwojowych na poziomie systemowym.

Zarówno genetyka, jak i czynniki środowiskowe we wczesnym okresie rozwoju odgrywają istotną rolę w etiologii autyzmu. Zmienność genetyczna w określonych genach znacząco zwiększa ryzyko ASD. Objawy autyzmu można zauważyć już we wczesnym dzieciństwie, jednak diagnoza często stawiana jest znacznie później. Wczesne rozpoznanie wymaga multidyscyplinarnej oceny, a ukierunkowane interwencje behawioralne i farmakoterapia mogą w pewnym stopniu zmniejszać deficyty społeczne, niestabilność emocjonalną oraz redukować powikłania, jednak nie prowadzą do całkowitego wyleczenia.

Dotychczasowe badania nie zidentyfikowały wyraźnych markerów neuropatologicznych autyzmu, które mogłyby stanowić podstawę kryteriów diagnostycznych. Na tym etapie zakłada się, że nieprawidłowe zachowania obserwowane w ASD wiążą się ze zmianami w emergentnych właściwościach funkcjonowania mózgu. Dlatego badanie mechanizmów fizjologicznych i potencjalnej patogenezy obwodów neuronalnych ma kluczowe znaczenie dla opracowania przyszłych metod diagnostycznych i terapeutycznych.

Dieta i żywienie a autyzm – co mówią badania?

Coraz więcej badań potwierdza, że dieta i nawyki żywieniowe odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu dzieci ze spektrum autyzmu. Naukowcy podkreślają, że kształtowanie właściwych przyzwyczajeń już od najwcześniejszych lat ma kluczowe znaczenie. Curtin i współpracownicy zwracają uwagę, że warto uczyć dzieci nie tylko czystego jedzenia, ale też dobrych praktyk rodzinnych: wspólnych posiłków przy stole, rozmowy zamiast oglądania telewizji czy korzystania z telefonu oraz samodzielnego jedzenia. Niestety, to właśnie dzieci z ASD mają największe trudności z akceptacją nowych potraw i zasad. Często preferują żywność wysokokaloryczną i ubogą w składniki odżywcze, unikając owoców, warzyw czy produktów pełnoziarnistych. Rodzice i opiekunowie zmagają się więc z tzw. wybiórczością pokarmową, czyli ograniczaniem się dziecka do wąskiej grupy smaków i tekstur. Badacze podkreślają, że wprowadzanie nowych pokarmów powinno odbywać się stopniowo – w fazach – aby dziecko mogło oswoić się z nowym smakiem i konsystencją.

Interesujące wyniki przynoszą również badania nad dietami specjalnymi. Przykładem jest dieta ketogeniczna, czyli niskowęglowodanowa, która według Żarnowskiej (2018) wpłynęła pozytywnie na uwagę, komunikację, a także zmniejszyła lęk i zaburzenia emocjonalne u dziecka z ASD. Podobne obserwacje odnotowali Napoli i Cheng, wskazując, że organizm adaptuje się do korzystania z ciał ketonowych jako źródła energii, co sprzyja lepszemu zachowaniu i stabilizacji emocjonalnej. Chociaż dane te są obiecujące, wciąż potrzebne są dalsze, szerzej zakrojone badania.

Nie można pominąć roli witamin i minerałów. W badaniu Adamsa wykazano, że niedobory mikroskładników mogą zaburzać metabolizm, a suplementacja poprawiała parametry takie jak poziom glutationu, biotyny czy metylacja. Przekładało się to nie tylko na poprawę biochemiczną, ale i kliniczną – dzieci były mniej nadpobudliwe, miały mniej napadów złości i lepiej rozwijały mowę. Podobne wnioski płyną z innych prac, gdzie oceniano tzw. PGI-R score, czyli globalną ocenę rodziców. Suplementacja przynosiła zauważalną poprawę funkcjonowania, choć ograniczeniem badań były małe grupy badawcze.

Dużym zainteresowaniem cieszy się także dieta bezglutenowa. Badania z ostatnich dwóch dekad sugerują, że wykluczenie glutenu może zmniejszać nadpobudliwość i poprawiać koncentrację u niektórych dzieci. Mechanizm tłumaczony jest zjawiskiem tzw. „nieszczelnego jelita”, w którym niestrawione fragmenty glutenu czy kazeiny mogą przenikać do krwi i wpływać na neuroprzekaźnictwo. Część prac potwierdza to zjawisko, inne jednak nie wykazały zmian w przepuszczalności jelit. Widać więc, że dieta bezglutenowa może być pomocna, ale jej skuteczność nie została jeszcze jednoznacznie udowodniona.

Rodzice coraz częściej sięgają również po metody komplementarne, takie jak enzymy trawienne, probiotyki, omega-3, NAC czy oksytocyna. Wyniki badań są tutaj niejednoznaczne – w małych grupach pacjentów obserwowano pewne korzyści, jednak potrzeba większych badań, aby móc je potwierdzić. Z kolei melatonina znalazła już szersze zastosowanie – to dobrze tolerowany środek wspierający sen, który u dzieci z ASD okazuje się skuteczny i bezpieczny.

W ostatnich latach ogromne zainteresowanie budzi także mikrobiota jelitowa. Badanie Kang i współpracowników (2017) pokazało, że przeszczep mikrobioty może znacząco poprawiać dolegliwości ze strony układu pokarmowego – zaparcia, biegunki, bóle brzucha – a także wpływać na zachowanie. Dlatego coraz częściej rodzice sięgają po naturalne probiotyki, np. jogurt domowy, jako formę bezpiecznego wsparcia.

Coraz więcej badań wskazuje na istotny związek pomiędzy mikrobiotą jelitową a patogenezą zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD). Zaburzenia składu flory jelitowej mogą wpływać nie tylko na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, ale także na regulację neuroprzekaźników, procesy immunologiczne oraz zachowania typowe dla ASD. W tym kontekście probiotyki zyskują coraz większe znaczenie jako potencjalna, nieinwazyjna forma wsparcia terapeutycznego.

Zmiany mikrobioty jelitowej w ASD

Badania wykazały, że u dzieci z ASD występują wyższe poziomy Collinsella i Clostridium. Szczepy te produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), takie jak kwas propionowy i kwas masłowy, które po przekroczeniu bariery krew–mózg mogą wywoływać objawy autyzmopodobne, m.in. stereotypowe zainteresowania, nietypowe ruchy oraz zaburzenia interakcji społecznych u modeli zwierzęcych.

Co więcej, u osób z ASD stwierdzono częściej zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej i krew–mózg, co sprzyja przenikaniu toksyn bakteryjnych do krwiobiegu i mózgu.

Probiotyki a stan zapalny i metabolizm neuroprzekaźników

Eksperymenty na modelach zwierzęcych wskazują, że probiotyki mogą skutecznie łagodzić neurozapalne skutki działania kwasu propionowego, redukując poziom cytokin prozapalnych (IL-1β, IL-8) i ograniczając apoptozę komórek nerwowych. Ponadto, suplementacja probiotykami poprawia parametry biochemiczne związane z neurotransmisją, równowagę metabolizmu energetycznego oraz stres oksydacyjny – czynniki istotnie powiązane z patogenezą ASD.

W badaniach klinicznych wykazano, że dzieci z autyzmem mają obniżone poziomy Bifidobacterium, a jednocześnie wyższe poziomy Lactobacillus. Co istotne, podawanie mieszanek Lactobacillus i Bifidobacterium poprawiało dolegliwości żołądkowo-jelitowe i jakość życia pacjentów.

Neuroprzekaźniki, flora jelitowa i ASD

Nieprawidłowości w poziomach neuroprzekaźników – takich jak serotonina, dopamina, GABA, indol czy melatonina – są powszechnie obserwowane u dzieci z autyzmem. Zauważono m.in., że podwyższony poziom serotoniny (5-HT) we krwi koreluje z łagodniejszymi objawami ze strony przewodu pokarmowego.

Neuroprzekaźniki odgrywają kluczową rolę w regulacji snu i czuwania: GABA i melatonina wspierają sen, podczas gdy serotonina, glutaminian i acetylocholina promują stan czuwania. Zaburzenia w układzie GABAergicznym – np. spadek aktywności receptorów NMDA na neuronach GABA – mogą prowadzić do nadmiernego uwalniania glutaminianu i neurotoksyczności. Dysfunkcje w poziomach GABA są często stwierdzane u dzieci z ASD i uznaje się je za jeden z kluczowych czynników patogenezy.

Produkcja neuroprzekaźników i hormonów może być modulowana przez mikroflorę jelitową, m.in. Streptococcus thermophilus, Lachnoclostridium bolteae, L. hathewayi oraz Flavonifractor plautii.

Nowe kierunki badań

W ostatnich latach badania nad probiotykami koncentrują się nie tylko na tradycyjnych szczepach, ale również na nowych mikroorganizmach o potencjale terapeutycznym. Obejmują one:

• szczepionki o aktywności immunomodulacyjnej,

• produkcję neuroaktywnych metabolitów,

• hamowanie patogennych mikroorganizmów w jelitach.

Korzyści kliniczne stosowania probiotyków

Dotychczasowe badania kliniczne sugerują, że probiotyki mogą przynosić wymierne korzyści w ASD, m.in. poprzez:

• redukcję objawów ze strony przewodu pokarmowego,

• poprawę odżywienia,

• zmniejszenie nasilenia objawów autystycznych.

Ze względu na bezpieczny profil i nieinwazyjny charakter, probiotyki uznaje się za obiecującą opcję wspierającą terapię dzieci z ASD.

Zgromadzone dowody naukowe wskazują, że mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w modulacji poziomów metabolitów, neuroprzekaźników i hormonów, co przekłada się na zachowanie, nastrój, zainteresowania, funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz wzorce snu dzieci z autyzmem. Choć dokładne mechanizmy tych zależności nie są jeszcze w pełni poznane, coraz więcej badań potwierdza hipotezę o korzystnym wpływie probiotyków na metabolizm jelitowy i odporność w ASD.

W perspektywie długoterminowej suplementacja probiotykami jawi się jako wartościowe, bezpieczne i komplementarne podejście terapeutyczne, wspierające poprawę jakości życia dzieci ze spektrum autyzmu.

Równocześnie należy podkreślić znaczenie diety i suplementacji w codziennym funkcjonowaniu dzieci z ASD. Kluczowe elementy obejmują:

• wczesne wprowadzanie prawidłowych nawyków żywieniowych,

• stopniowe oswajanie dziecka z nowymi pokarmami,

• rozważenie diet specjalistycznych,

• wspieranie metabolizmu poprzez suplementację witamin i minerałów.

Ponadto melatonina może wspierać regulację snu, a zdrowa mikrobiota – poprzez probiotyki – wpływać nie tylko na trawienie, lecz także na zachowania i ogólną kondycję psychiczną.

Mimo że wiele wyników badań ma charakter wstępny i wymaga dalszej weryfikacji w dużych próbach klinicznych, jasno wynika, iż troska o dietę, suplementację i stan jelit stanowi fundament zarówno profilaktyki, jak i terapii wspomagającej w spektrum autyzmu.

Związek między niedoborem witaminy D a ASD

Etiologia ASD jest wieloczynnikowa i wynika z interakcji predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych. Do uznanych czynników ryzyka zalicza się m.in.:

• mutacje i warianty genów,

• zaawansowany wiek ojca,

• narażenie na toksyny i leki (również w okresie prenatalnym),

• wcześniactwo,

• powikłania okołoporodowe.

Coraz częściej podkreśla się również rolę niedoboru witaminy D u matki i noworodka jako potencjalnego czynnika ryzyka ASD. Witamina D uczestniczy w regulacji rozwoju neurologicznego, procesów immunologicznych oraz ekspresji genów.

Cannell wskazał, że osoby z autyzmem wykazują zaburzenia odpornościowe podobne do tych obserwowanych w niedoborze witaminy D, w tym podwyższony poziom cytokin prozapalnych. Według autora przewlekły stan zapalny w mózgu osób z ASD może być w dużej mierze skutkiem stresu oksydacyjnego, a witamina D ma silne właściwości przeciwzapalne .

Ponadto suplementacja witaminą D zwiększa produkcję komórek dendrytycznych i interleukiny-10, co działa ochronnie w stanach autoimmunologicznych . Aktywny metabolit witaminy D (kalcytriol) może chronić tkankę mózgową poprzez redukcję cytokin zapalnych, które są powiązane z zaburzeniami poznawczymi u osób z ASD.

Guo i wsp. wykazali, że poziom 25-(OH)D w surowicy był istotnie niższy u dzieci z autyzmem niż u dzieci rozwijających się typowo. Co więcej, suplementacja witaminą D3 prowadziła do złagodzenia objawów ASD.

Dostępne dane wskazują, że niedobór witaminy D może odgrywać rolę w patogenezie autyzmu, zarówno poprzez zaburzenia rozwoju neurologicznego, jak i funkcjonowania układu odpornościowego. Choć wyniki badań są obiecujące, konieczne są dalsze, randomizowane badania kliniczne w dużych grupach pacjentów, aby potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo suplementacji witaminą D w profilaktyce oraz terapii wspomagającej ASD.

Autyzm i medycyna komplementarna - podejście integracyjne

Zgodnie z aktualną klasyfikacją ICD-11 (Światowa Organizacja Zdrowia) oraz DSM-5-TR (Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne), autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym o trwałym charakterze, a nie chorobą w tradycyjnym sensie. Obejmuje trudności w komunikacji społecznej, interakcjach i zachowaniach powtarzalnych, występujące od wczesnego dzieciństwa.

Współczesna medycyna podkreśla, że choć autyzmu nie można „wyleczyć” farmakologicznie, to odpowiednio dobrane interwencje terapeutyczne – zwłaszcza oparte na dowodach naukowych– mogą znacząco poprawić funkcjonowanie, samodzielność i jakość życia dziecka i jego rodziny.

Celem terapii nie jest więc „usunięcie” autyzmu, lecz pełniejsze zrozumienie sposobu funkcjonowania dziecka, wsparcie jego potencjału i rozwój relacji.Z perspektywy medycyny integracyjnej i duchowej, to proces nie tylko terapeutyczny, lecz także wewnętrznego uzdrowienia, akceptacji i przemiany całej rodziny.

Najnowsze przeglądy naukowe potwierdzają skuteczność szeregu metod terapeutycznych opartych na dowodach — obejmujących wspieranie komunikacji, relacji społecznych, regulacji emocji i zachowań. W praktyce oznacza to, że pomoc dziecku z ASD nie polega na jednym rodzaju terapii, lecz na dobraniu odpowiednich narzędzi, rytmu pracy i sposobów komunikacji do jego unikalnych potrzeb. Coraz częściej zwraca się również uwagę na znaczenie regulacji układu nerwowego, pracy z traumą, a także wspierających metod komplementarnych – takich jak homeopatia, która może łagodzić napięcia emocjonalne i wspierać efekty terapii behawioralnych.

Jeżeli Państwo potrzebują spersonalizowanego wsparcia oraz konkretnych informacji, zapraszam na konsultację, podczas której wspólnie omówimy możliwości terapii integracyjnej: jak połączyć podejście oparte na dowodach naukowych z naturalnym wsparciem organizmu i duchowym wymiarem uzdrowienia.

„U ludzi to niemożliwe, lecz u Boga wszystko jest możliwe.”

(Ewangelia Mateusza 19:26, UBG)

Więcej informacji na temat konsultacji i indywidualnych planów wsparcia znajdą Państwo na stronie www.gabinetmedycynynaturalnej.com

Rejestracja telefoniczna: 577 888 910

62-500 Konin, Przychodnia Multimed, ul. Wojska Polskiego 33, budynek C

BADANIA NAUKOWE:

1.      Wang L, Wang B, Wu C, Wang J, Sun M. Autism Spectrum Disorder: Neurodevelopmental Risk Factors, Biological Mechanism, and Precision Therapy. Int J Mol Sci. 2023 Jan 17;24(3):1819. doi: 10.3390/ijms24031819. PMID: 36768153; PMCID: PMC9915249.

2.      Lamanna J, Meldolesi J. Autism Spectrum Disorder: Brain Areas Involved, Neurobiological Mechanisms, Diagnoses and Therapies. Int J Mol Sci. 2024 Feb 19;25(4):2423. doi: 10.3390/ijms25042423. PMID: 38397100; PMCID: PMC10889781.

3.      Doreswamy S, Bashir A, Guarecuco JE, Lahori S, Baig A, Narra LR, Patel P, Heindl SE. Effects of Diet, Nutrition, and Exercise in Children With Autism and Autism Spectrum Disorder: A Literature Review. Cureus. 2020 Dec 22;12(12):e12222. doi: 10.7759/cureus.12222. PMID: 33489626; PMCID: PMC7815266.

4.      Góralczyk-Bińkowska A, Szmajda-Krygier D, Kozłowska E. The Microbiota-Gut-Brain Axis in Psychiatric Disorders. Int J Mol Sci. 2022 Sep 24;23(19):11245. doi: 10.3390/ijms231911245. PMID: 36232548; PMCID: PMC9570195.

5.      Zhang L, Xu Y, Li H, Li B, Duan G, Zhu C. The role of probiotics in children with autism spectrum disorders: A study protocol for a randomised controlled trial. PLoS One. 2022 Feb 24;17(2):e0263109. doi: 10.1371/journal.pone.0263109. PMID: 35202432; PMCID: PMC8870536.

6.       Guo M, Zhu J, Yang T, Lai X, Lei Y, Chen J, Li T. Vitamin A and vitamin D deficiencies exacerbate symptoms in children with autism spectrum disorders. Nutr Neurosci. 2019 Sep;22(9):637-647. doi: 10.1080/1028415X.2017.1423268. Epub 2018 Jan 16. PMID: 29338670.

7.      Wassif GA, Alrehely MS, Alharbi DM, Aljohani AA. The Impact of Vitamin D on Neuropsychiatric Disorders. Cureus. 2023 Oct 26;15(10):e47716. doi: 10.7759/cureus.47716. PMID: 38022259; PMCID: PMC10676226.

8.      Zwierz M, Suprunowicz M, Mrozek K, Pietruszkiewicz J, Oracz AJ, Konarzewska B, Waszkiewicz N. Vitamin B12 and Autism Spectrum Disorder: A Review of Current Evidence. Nutrients. 2025 Mar 31;17(7):1220. doi: 10.3390/nu17071220. PMID: 40218978; PMCID: PMC11990331.

9.      Anixt JS, Ehrhardt J, Duncan A. Evidence-Based Interventions in Autism. Pediatr Clin North Am. 2024 Apr;71(2):199-221. doi: 10.1016/j.pcl.2024.01.001. Epub 2024 Jan 30. PMID: 38423716; PMCID: PMC11788931.

10.   Kéri S. Autism and Religion. Children (Basel). 2023 Aug 20;10(8):1417. doi: 10.3390/children10081417. PMID: 37628416; PMCID: PMC10453845.

11.   Adams JB, Kirby J, Audhya T, Whiteley P, Bain J. Vitamin/mineral/micronutrient supplement for autism spectrum disorders: a research survey. BMC Pediatr. 2022 Oct 13;22(1):590. doi: 10.1186/s12887-022-03628-0. PMID: 36229781; PMCID: PMC9558401.